Sao Hoả từng tồn tại sự sống cổ đại? Tàu thám hiểm Perseverance của NASA phát hiện dấu hiệu nghi ngờ là “sinh vật chỉ thị”
Từ tháng 2 năm 2021, tàu thám hiểm “Perseverance” (Perseverance Rover) của NASA đã bắt đầu tiến hành khảo sát khu vực hố va chạm Jezero trên sao Hỏa. Đây là một hố khổng lồ, được cho rằng từng tồn tại một hồ nước. Trong hành trình khám phá hành tinh đỏ, Jezero được coi là một trong những địa điểm tiềm năng nhất để tìm kiếm bằng chứng về sự sống cổ đại (ít nhất là theo định nghĩa mà chúng ta hiện nay biết đến). Và đến nay, các hoạt động nghiên cứu đã có bước tiến mới.
Ngày 10/9, các nhà khoa học công bố một nghiên cứu mới, mô tả chi tiết cách Perseverance phát hiện ra những khoáng chất có giá trị nghiên cứu cao ở vành phía tây Jezero, tại một khu vực giàu bùn sét gọi là thung lũng Neretva.
Nhà khoa học hành tinh Joel Hurowitz, thuộc Đại học Bang New York (Stony Brook) và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết trong buổi họp báo của NASA hôm thứ Tư:
Tuy nhiên, điều đó có đồng nghĩa rằng chúng ta đã tìm ra bằng chứng sự sống ngoài hành tinh? Câu trả lời là chưa. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, cần phải phân tích thêm để xác định nguồn gốc thật sự của các khoáng chất này – liệu chúng có phải dấu hiệu sinh học (biosignature), hay chỉ đơn giản do các quá trình vô cơ khác tạo thành.
Lindsay Hayes, nhà khoa học cao cấp về thám hiểm sao Hỏa tại NASA, lưu ý:
Dù vậy, phát hiện này cho thấy trên sao Hỏa từng tồn tại những phản ứng hóa học phức tạp (có thể liên quan hoặc không liên quan đến chất hữu cơ), mở rộng thêm nhiều chiều khám phá cho hành tinh vốn đã hấp dẫn này.
Cụ thể, các mẫu đá nghi ngờ chứa khoáng chất quan trọng được Perseverance thu thập tại rìa bắc của lớp đá Bright Angel, bên trong thung lũng Neretva. Trong đó, một tảng đá có tên “Cheyava Falls” đã thu hút sự chú ý đặc biệt.
Ngay khi lần đầu được công bố trước công chúng, Cheyava Falls đã xuất hiện trên trang nhất của nhiều hãng truyền thông quốc tế. Các nhà khoa học bị ấn tượng bởi những hoa văn đốm li ti trên bề mặt đá, với những chấm kích thước milimet được bao quanh bởi vòng tròn đen. Các thiết bị phân tích của Perseverance phát hiện trong những vòng tròn này có chứa sắt và phosphate. Trên Trái Đất, cả hai chất này đều có thể hình thành từ các quá trình hóa học do vi sinh vật điều khiển.
David Flannery, nhà sinh học thiên thể tại Đại học Công nghệ Queensland (Úc) và thành viên nhóm khoa học Perseverance, nhận xét:
Hurowitz bổ sung:
Ngày 21/7/2024, Perseverance thậm chí đã khoan trực tiếp vào Cheyava Falls và lấy được mẫu đá, đặt tên là “Sapphire Canyon”. Đây là mẫu thứ 25 của tàu.
Nhà khoa học Morgan Cable thuộc dự án Perseverance mô tả trong một video công bố ngày 10/4/2024:
Nghiên cứu mới tập trung phân tích chi tiết nhóm mẫu từ Bright Angel. Kết quả cho thấy khu vực này có thể là manh mối quan trọng nhất để tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất cho đến nay.
Theo tuyên bố nghiên cứu:
Trong bài “News & Views” công bố song song, các nhà khoa học Janice Bishop (Viện SETI) và Mario Parente (Đại học Massachusetts Amherst) viết:
Bài viết còn so sánh với Trái Đất:
Tuy nhiên, câu hỏi mấu chốt vẫn là: Có thật sự tồn tại sự sống trên sao Hỏa?
Để xác nhận, cần đưa mẫu trong ống chứa của Perseverance trở về Trái Đất để phân tích bằng thiết bị phòng thí nghiệm hiện đại.
Đáng tiếc, kế hoạch Mars Sample Return (trả mẫu từ sao Hỏa) của NASA hiện đang trì hoãn vô thời hạn do:
Nhà khoa học Katie Stack Morgan (JPL, Pasadena) phát biểu:
Dù còn nhiều câu hỏi bỏ ngỏ, nghiên cứu này đánh dấu một bước tiến lớn. Những đốm khoáng chất giàu sắt, phosphate và carbon hữu cơ tại Jezero có thể trở thành manh mối gần nhất của loài người trong hành trình tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh.
Nhà khoa học hành tinh Joel Hurowitz, thuộc Đại học Bang New York (Stony Brook) và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết trong buổi họp báo của NASA hôm thứ Tư:
“Trên Trái Đất, khi chúng tôi quan sát thấy những đặc điểm kiểu này trong trầm tích, thì các khoáng chất đó thường là sản phẩm phụ của quá trình vi sinh vật tiêu thụ chất hữu cơ và tạo ra.”
Tuy nhiên, điều đó có đồng nghĩa rằng chúng ta đã tìm ra bằng chứng sự sống ngoài hành tinh? Câu trả lời là chưa. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, cần phải phân tích thêm để xác định nguồn gốc thật sự của các khoáng chất này – liệu chúng có phải dấu hiệu sinh học (biosignature), hay chỉ đơn giản do các quá trình vô cơ khác tạo thành.
Lindsay Hayes, nhà khoa học cao cấp về thám hiểm sao Hỏa tại NASA, lưu ý:
“Tôi muốn nhắc rằng, điều chúng ta mô tả hiện tại chỉ là một dấu hiệu sinh học tiềm năng. Nó có thể là yếu tố, phân tử, chất hay hình thái có nguồn gốc sinh học, nhưng trước khi khẳng định sự sống tồn tại, chúng ta cần thêm dữ liệu và nghiên cứu sâu hơn.”
Dù vậy, phát hiện này cho thấy trên sao Hỏa từng tồn tại những phản ứng hóa học phức tạp (có thể liên quan hoặc không liên quan đến chất hữu cơ), mở rộng thêm nhiều chiều khám phá cho hành tinh vốn đã hấp dẫn này.
“Cheyava Falls” – tảng đá gây xôn xao
Cụ thể, các mẫu đá nghi ngờ chứa khoáng chất quan trọng được Perseverance thu thập tại rìa bắc của lớp đá Bright Angel, bên trong thung lũng Neretva. Trong đó, một tảng đá có tên “Cheyava Falls” đã thu hút sự chú ý đặc biệt.
Ngay khi lần đầu được công bố trước công chúng, Cheyava Falls đã xuất hiện trên trang nhất của nhiều hãng truyền thông quốc tế. Các nhà khoa học bị ấn tượng bởi những hoa văn đốm li ti trên bề mặt đá, với những chấm kích thước milimet được bao quanh bởi vòng tròn đen. Các thiết bị phân tích của Perseverance phát hiện trong những vòng tròn này có chứa sắt và phosphate. Trên Trái Đất, cả hai chất này đều có thể hình thành từ các quá trình hóa học do vi sinh vật điều khiển.
David Flannery, nhà sinh học thiên thể tại Đại học Công nghệ Queensland (Úc) và thành viên nhóm khoa học Perseverance, nhận xét:
“Những đốm này thực sự là một bất ngờ lớn. Trên Trái Đất, những đặc điểm như vậy trong đá thường liên quan đến hóa thạch của vi sinh vật ngầm.”
Hurowitz bổ sung:
“Chúng tôi thấy trong lớp bùn đỏ mịn nhiều tầng có chứa những đặc điểm kỳ lạ này. Điều đó cho thấy trong quá trình hình thành, các phản ứng hóa học đặc biệt đã diễn ra khi lớp trầm tích tích tụ.”
Ngày 21/7/2024, Perseverance thậm chí đã khoan trực tiếp vào Cheyava Falls và lấy được mẫu đá, đặt tên là “Sapphire Canyon”. Đây là mẫu thứ 25 của tàu.
Nhà khoa học Morgan Cable thuộc dự án Perseverance mô tả trong một video công bố ngày 10/4/2024:
“Tôi sẽ dùng từ ‘bí ẩn’ cho mẫu Sapphire Canyon. Chúng tôi thấy nhiều tín hiệu chỉ ra từng có các phản ứng hóa học xảy ra – có thể liên quan đến chất hữu cơ. Nhưng điều đó có nghĩa gì? Liệu sự sống có tham gia, hay đó chỉ là quá trình vô cơ hoàn toàn?”
Phát hiện bổ sung từ nghiên cứu mới
Nghiên cứu mới tập trung phân tích chi tiết nhóm mẫu từ Bright Angel. Kết quả cho thấy khu vực này có thể là manh mối quan trọng nhất để tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất cho đến nay.
- Nhóm đã xác định các hạt nhân nhỏ giàu phosphate sắt và sulfide sắt liên quan đến carbon hữu cơ.
- Chúng dường như hình thành sau khi trầm tích lắng đọng, trong môi trường nhiệt độ thấp.
- Phát hiện then chốt là chứng cứ cho thấy các phản ứng oxi hóa – khử đã diễn ra, tạo thành các khoáng chất quan sát được.
Trong bài “News & Views” công bố song song, các nhà khoa học Janice Bishop (Viện SETI) và Mario Parente (Đại học Massachusetts Amherst) viết:
“Trong lớp bùn sét giàu khoáng ở Jezero, việc phát hiện phosphate sắt và sulfide sắt dạng khử gắn liền với hợp chất hữu cơ là kết quả đầy hứng khởi. Điều đó cho thấy các hợp chất hữu cơ có thể đã tham gia vào những phản ứng oxi hóa – khử đặc biệt.”
Bài viết còn so sánh với Trái Đất:
- Ở các hồ lạnh, thiếu oxy tại Nam Cực, vi sinh vật có thể biến đổi sulfate (chứa lưu huỳnh dạng oxi hóa) thành sulfide (chứa lưu huỳnh dạng khử).
- Nếu từng có vi sinh vật trên sao Hỏa cổ đại, chúng có thể cũng thực hiện chuyển đổi tương tự trong môi trường hồ Jezero.
Trở ngại lớn: cần đưa mẫu về Trái Đất
Tuy nhiên, câu hỏi mấu chốt vẫn là: Có thật sự tồn tại sự sống trên sao Hỏa?
Để xác nhận, cần đưa mẫu trong ống chứa của Perseverance trở về Trái Đất để phân tích bằng thiết bị phòng thí nghiệm hiện đại.
Đáng tiếc, kế hoạch Mars Sample Return (trả mẫu từ sao Hỏa) của NASA hiện đang trì hoãn vô thời hạn do:
- Hạn chế ngân sách.
- Thay đổi ưu tiên từ thời chính quyền Trump.
- Bản thân nhiệm vụ có độ phức tạp rất cao.
Nhà khoa học Katie Stack Morgan (JPL, Pasadena) phát biểu:
“Chúng tôi đã gần chạm tới giới hạn khả năng của Perseverance trên bề mặt sao Hỏa. Ngay từ đầu, toàn bộ cấu hình thiết bị đã được thiết kế để chuẩn bị cho nhiệm vụ trả mẫu. Tàu chỉ có thể xác định sơ bộ các chỉ thị sinh học tiềm năng, còn phân tích sâu thì chỉ có thể làm ở Trái Đất.”
“Việc phân tích mẫu trả về từ sao Hỏa sẽ giúp xác định liệu đã từng có các quá trình tiền sinh học – thậm chí sinh học – diễn ra ngoài Trái Đất hay không.”
Dù còn nhiều câu hỏi bỏ ngỏ, nghiên cứu này đánh dấu một bước tiến lớn. Những đốm khoáng chất giàu sắt, phosphate và carbon hữu cơ tại Jezero có thể trở thành manh mối gần nhất của loài người trong hành trình tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh.
BÀI MỚI ĐANG THẢO LUẬN